Bagananwa, bao gape ba bitšwago Gananwa, ke leina le lengwe la Bahananwa.
Ke setšhaba sa Sotho-Tswana seo se tsebjago kudu ka go phela tikologong ya Blouberg profenseng ya Limpopo.
Maina a mabedi a šupa sehlopha se tee sa batho, gomme a dirišwa go ya ka malapa goba mekgwa ya go bitša mo nageng.
Metso ya morafe wo e gokaganywa le Bahurutshe.
Historing ya bona go bolelwa gore nakong ya boetapele bja Lebogo (Malebogo), Bahananwa ba ile ba yo dula Dithabeng tša Blouberg kgauswi le Soutpansberg.
Go dula moo go ile gwa ba maatlafatša ka ge e be e le lefelo la bohlokwa la setšo, taolo le tšhireletšo ya setšhaba.
Ka 1868, morafe wo o ile wa amogela baromiwa ba Berlin, go akaretša Moruti Beyer, nakong ya pušo ya Kgoši Matsiokwane.
Le ge go bile le diphetogo tša bodumedi le tša leago, Bahananwa ba ile ba tšwela pele ka boitsebišo bja bona.
Ka 1894 ba ile ba emelana le mmušo wa ZAR Ntweng ya Malebogo, yeo e sa dutšego e gopolwa bjalo ka karolo ya boikgantšho bja histori ya bona.
Setlogo sa morafe ke tšhwene. Go ya ka moetlo, setlogo sa pejana e be e le phalafala, eupša sa fetolwa ge ba se ba dula Blouberg.
Se se bontšha kamoo meetlo e ka fetogago ka gona ge maemo a bophelo a fetoga, eupša boitsebišo bja morafe bo sa šale morago.
Maina a malapa a amanago le morafe wo a akaretša Maleboho, Malebogo, Lebogo le Gananwa.
Mabapi le diboko tša bona tša botlalo, tšona di sa tšwela pele go netefatšwa ka methopo ya setšo ye e ka botwago.
Ge go ka hwetšwa tshedimošo ya nnete le ya taolo, diphošo di ka lokišwa gore histori e bolokwe ka nepo.
